|
 Şiddət
müasir dövrün ən çox narahatlıq doğuran problemlərindən biridir. Əgər
bir hadisəyə “problemdir” deyiriksə, deməli, həmin məsələ artıq xeyli
yayılmış, həyatımızın, məişətimizin bir parçasına çevrilmişdir, ya da
çevrilmək üzrədir.
İnsanlararası münasibətlərdə
şiddətin hakim rolu ələ keçirməsinin səbəbləri çoxdur, amma uşaqların bu
təsir altına düşməsinə ən çox təsir edən televiziyadır. Daha çox seyrci
ələ keçirmək, çox reklam toplamaq məqsədi ilə televiziya və kinofilm
istehsalçılarının məşhurlaşmaları, “ulduz”a çevrilmələri bizim
uşaqlarımızın bizim deyil, onların istəyinə görə şəkillənmələrinə səbəb
olur. Dövrümüzdə televiziya kanallarının ticari gəlir əldə etmə məntiqi,
qazanc əldə etmə hərisliyi, reytinq qayğısı cəmiyyəti məlumatlandırma və
tərbiyə etmə vəzifəsinin önünə keçmişdir. Uşaqlar televiziya kanalları
üçün qazanc mənbəyi olduğu müddətcə də bu cür cizgi filmi bolluğu davam
edəcək. Bunun qarşısını ancaq ailələrin həssaslığı ala bilər.
Televiziya özünün ən təxribatçı
rolunu təsir altında qalmağa ən münasib olan uşaqlar və gənclər üzərində
göstərir. Televiziya kanalları reytinq qazanma uğrunda mübarizədə şiddət
dolu filmlərlə, cizgi filmləri ilə evlərimizə, qəlbimizə, ruhumuza hücum
edir, böyük-kiçik demədən hamımızı öz təsiri altına salır. Nəticədə,
şiddət ən çox formalaşmaqda olan övladlarımızın davranışlarına,
sözlərinə, oyunlarına keçir. Uşaqlar bir qayda olaraq 3–4 yaşından
başlayaraq 12–13 yaşına qədər gün ərzində 1–2 saat cizgi filmi seyr
edirlər. Bununla yanaşı, uşaq və gənclərin yetkin yaşlılar üçün
hazırlanan televiziya proqramlarını da seyr etdiklərini nəzərə alsaq,
onların böyük şiddət təzyiqi altında qaldıqlarını müşahidə etmək çox da
çətin olmayacaqdır. Aparılan bir çox tədqiqat nəticəsində də uşaqların
təcavüzkar davranışlarının mənbəyində təqlidin dayandığı müəyyən
edilmişdir.
Dünyada aparılan bütün
tədqiqatlardan əldə edilən nəticə əsasən bundan ibarətdir ki, şiddət
məzmunu daşıyan filmləri seyr edən uşaqların oyunlarında eyni
təqlidçilik özünü göstərir. Bu yaşdakı uşaqlar bəzən hətta özlərinə
şiddət qəhrəmanı filmlərinin qəhrəmanlarının adlarını da seçir, özlərini
onların adı ilə təqdim edirlər.
Tədqiqatlar göstərir ki, 5
yaşında bir uşaq hər gün müəyyən televiziya proqramları seyr edərək 15
yaşına çatanda 18 min cinsi zorakılıq, təcavüz, döyüş və işgəncə yolu
öyrənmiş olur.Uşaqların və gənclərin bu proqramların təsiri altında
düşdükləri onların problemlərlə qarşılaşarkən məhz seyr etdikləri
filmlərdəki metodlara əl atırlar. Başqa sözlə, bu cür filmlər uşaqların
gözə görünməyən müəllimləri rolu oynayırlar. Amma biz bunun fərqinə
varmırıq. “Bu uşaq niyə belə oldu? Bunda əvvəllər belə xasiyyət yox idi...”
kimi müəmmaların qaynağında televiziyanın olduğunu unuduruq.
Ailə olaraq görə biləcəyimiz iş,
bəzi televiziya proqramlarını uşaqla birgə seyr etmək və seyr edilənləri
tənqid etməkdən ibarət ola bilər. Beləliklə uşaqlarımızı seyr
etdiklərinə tənqidi yanaşmağa təşviq etmiş olarıq. Lakin müşahidələr
göstərir ki, valideyinlərin tənqidi münasibətləri çox vaxt uşaqlara daha
çox mənfi təsir bağışlayır. Onlar valideyinlərinin tənqidi qeydlərini
“müasir olmamaqla” izah edir və qəbul etmirlər. Bizcə yeganə çarə tənqid
etmək deyil, gözəl olanı göstərmək, gözəl olana istiqamətləndirmək olar.
Bundan başqa, zərərli olduğuna əmin olduğumuz televiziya proqramları
barədə, əgər uşaq körpədirsə, başqa fəaliyyətlə məşğul etmək,yaşca
böyükdürsə, –izahat vermək daha doğru olar.
Bundan başqa, hər şeyi
televiziyanın üzərinə atmaq və onu təkbaşına ittiham etmək də səhv olar.
Televiziya ilə yanaşı, uşağın kompyuter arxasında nələrə maraq
göstərdiyini də təqib etmək və məqsədəmüvafiq istiqamətə yönəltmək lazım
gəlir. Bundan başqa, şiddət virusu uşağımızın ruhuna həmyaşıdları ilə
oynadığı zaman, oyunlar, söhbətlər vasitəsi ilə də keçə bilir. Buna görə
də ailə daxilində uşaqları tənqid edərək, danlayaraq özümüzdən
uzaqlaşdırmamalıyıq, onları xoş sözlərlə özümüzə cəlb etməli, onlarda
özümüzə inam hissi tərbiyə etməliyik. Yoxsa, uşaqlar bizdən uzaqlaşar,
başqalarının təsiri altına düşər. Əgər uşağımızın problemləri ilə
maraqlanır, onları dinləyir, başa düşməyə çalışırıqsa, bizim
davranışlarımızın təsiri altına düşəcəklər, beləliklə də biz doğru
davranışlar qazandıracağıq.
Uşağımıza vaxt ayırıb onu
dinləsək, əyləncəli bir televiziya proqramını seyr etməkdən, evimizdəki
bahalı əşyalar haqqında söhbətlərdən vaxt tapsaq, qonaqlarımızdan, ev
işi və ev təmizliyindən daha əhəmiyyətli olan övlad tərbiyəsinə daha çox
vaxt ayırsaq, problem olan məslələrimizin minimuma enəcəyinə inanırıq.
|
